Amator (Camera Buff): Bir Amatörden Saplantılı Bir Yaratıcıya Doğru

Amator (Camera Buff) Krzysztof Kieślowski’nin yönettiği ve başrolünde Jerzy Stuhr’un rol aldığı 1979 tarihli filmdir.

Filmde, Filip Mozs’un yeni doğan çocuğunu kayda almak için bir kamera edinmesiyle açığa çıkan film çekme tutkusunun zamanla saplantıya dönüşmesi konu edilir.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-1

Film 1970’li yıllarda Polonya’da geçer. Bir fabrikada satın alma sorumlusu olarak çalışan Filip Mozs ve eşi Irenka orta halli bir yaşam sürmektedir. Filip, onu seven bir eşi ve sıcak bir evi olduğu için, kendini hayatta her şeye sahip, şanslı biri saymaktadır.

Bir yetim olarak büyüyen Filip, doğacak ilk çocuklarının her anını kaydetme arzusuyla 8mm kamera satın alır. Kameranın hayatına girmesiyle Filip’in dünyası tümüyle değişir.

Bir Amatörden Saplantılı Bir Yaratıcıya Doğru

Filip hastanenin bahçesinde saatlerce heyecanla bekledikten sonra, nihayet çocuğunun doğduğunu öğrenir. Şaşkınlığını üzerinden attığında ilk işi bebeklerini kameraya çekmek olur. Eşi ve bebeğini eve getirdikten sonra günlerce kamerayı elinden düşürmez. Her anı olduğu gibi kayda alır.

Kısa bir süre sonra, Komünist Parti üyesi patronu Filip’ten fabrikanın 25. kuruluş yıldönümü kutlamalarını filme çekmesini ister. Bu, o ana dek yalnızca eşini, çocuğunu, komşularını, sokaktaki insanları amatörce filme çeken ve çektiklerini sadece kendisi izleyen Filip için bir dönüm noktası olur.

Fabrikanın kültürel etkinliklere ayrılan bütçesiyle Filip’e tripod, projektör ve film makaraları alınır. Filip tam bir adanmışlık halinde fabrikanın kuruluş yıldönümü kutlamalarını filme çeker. Patronunun önerisiyle filme müzik ve seslendirme ekler.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-2

Filip bir filmi bitirebilmenin, ortaya anlamlı bir eser koyabilmenin mutluluğu ve gururuyla bulutların üzerine çıkarken, çok geçmeden patronunun film üzerinde kendisinden daha fazla otorite sahibi olduğunu anlayarak yere çakılır.

Patronu, Komünist Parti’nin onaylamadığı birinin görüldüğü sahneleri filmden çıkarmasını ister. Ayrıca kutlama sonunda müzisyenlere para ödenirken çektiği görüntüleri de filmde görmek istemediğini bildirir. Filip henüz ilk filminde sansürle karşı karşıya kalır.

Filip istemeye istemeye de olsa bu sahneleri filmden çıkarır. Onun için önemli olan film çekmeye devam edebilmektir. Evde, sokakta, fabrikada, nefes aldığı her an aklında film çekmek vardır.

Basit bir hobi olarak başlayan bu işin onda giderek tutkuya hatta saplantıya dönüştüğünü fark eden yakınları Filip için endişelenir. Fabrikadaki üstlerinden biri olan Osuch, Filip’i tutkusunun peşinden koşarken elindekileri yitirebileceği konusunda uyarır:

Osuch: “Üvey kardeşim otuz yaşında tanrısına kavuştu”

Filip: “Ne olmuş? Ben de otuzumdayım!”

Osuch: “Sonu fena oldu.”

Filip: “Ne oldu ki?”

Osuch: “Rahip oldu!”

Filip: “Herkes bir şeye düşkün işte. Senin de pulların var!”

Osuch: “Tek sahip olduğum şey! Başka hiçbir şeyim yok!”

Ancak Filip film tutkusunu her şeyin önüne koyar. Tüm zamanını ve enerjisini bu uğurda feda eder.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-3

Eşi Irenka, Filip’in fabrikanın kuruluş yıldönümü kutlamalarını filme çektikten sonra kamerayı bir kenara bırakıp, yeniden eskisi gibi kendisi ve çocuklarıyla ilgileneceğini düşünmüştür. Ancak Filip’in eski hayatını unutup, kendine yeni bir dünya yaratması onda büyük hayal kırıklığına ve öfkeye sebep olur. Ona neler olup bittiğini sorduğunda, Filip yaşadığı büyük değişimi şu sözlerle ifade eder:

Filip:‘ Fark ettim ki dünyada huzur ve sükunetten daha da değerli şeyler varmış.     Bir erkeğin istediği huzur ve sükunetten daha da ötesi. Bazı şeyler evinden ve   ailenden daha da mühim olabiliyor.’

Irenka: ‘Bu ne olabilir ki?’

Filip: ‘ Emin değilim, ama bir şeyler fark ettim.’

Filip’in çektiği film bir festivale katılır. Jürinin büyük ödülü kimseye vermediği yarışmada filmi üçüncü olur. Filip burada önemli yönetmenler ve film eleştirmenleri ile fikir alış verişinde bulunur. Sinemaya dair düşünceleri olan, yönetmenliği amatörce değil profesyonelce yapan bu kişiler Filip’i oldukça şaşırtır ve heveslendirir.

Filip festivalden döner dönmez ikinci filmi için hazırlanmaya başlar. Bu süreçte evine ve ailesine yabancılaşmıştır. Eşi Irena, ikinci çocuklarına beş aylık hamileyken evden ayrılır. Filip ondan öylesine uzaklaşmıştır ki hamile olduğunu bile bilmemektedir. Irena giderken, Filip onun evi terk edişini elleriyle kadraja alarak, hayali kamerasından izleyecek kadar gerçek hayatı boş vermiştir.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-4

Sosyalizmin Gölgesinde Kalan Yaratıcılık

Kieślowski’nin Filip’in serüveni yoluyla dönemin sosyalist yönetiminin baskıcı politikalarına dair eleştiriler getirdiği görülmektedir.

Önceleri kendini sosyalizmin hükmü altındaki toplumun bir parçasından fazlası olarak görmeyen Filip, kamera ile teması arttıkça kişisel bakış açısının değerini fark eder. İlk filminde, parti üyesi patronunun isteklerine boyun eğerken, ikinci filminde ne anlatacağını, neyi kadraja alacağını kendisi belirler.

İşçiler üzerine bir film yapmaya karar verdiğini söylediğinde, herkes Filip’in işçilerin toplumun refahı için nasıl düzenli ve uyum içinde çalıştıklarını filme çekeceğini zanneder. Ancak Filip beklentinin aksine, fabrikadaki cüce işçi Wawryzniec’i yakın plana alan, son derece öznel bir işçi filmi çeker. Wawryzniec’in üretim alanında karşılaştığı sorunları, diğerlerinden farklı olması nedeniyle baş etmesi gereken güçlükleri ve iş dışındaki özel yaşamını gösterir.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-5

İlk filmini parti propagandasına uygun bir şekilde çektiğinde (sansürlense de) kutlanan Filip, bu kez partidekilerin baskılarıyla karşı karşıya kalır. Filip’e filmde gösterdiklerinin sosyalist işçi ve emek anlayışına uygun tasvirler olmadığı bildirilir. Filip ise yalnızca gerçekte ne olduysa onu çektiğini söyleyerek kendisini savunur. Patronu filmin kimseye gösterilmemesini emreder. Ayrıca film nedeniyle Filip’in üstlerinden biri işinden olur. Filip kamerasını bırakmayıp, yöneticilerle çatışmaya devam ettikçe, üzerindeki sansür ve gerilim artar. Önce eşini ve çocuğunu yitiren Filip, şimdi de partinin desteğini ve saygısını kaybeder.

Amatörce başladığı yönetmenlik yolculuğu, Filip’i sahip olduklarını ve inandığı değerleri yitirmiş fakat benliğini keşfetmiş birine dönüştürür. Sonunda, iyice yalnızlaştığında kamerayı kendine çevirir. Lensin üzerindeki yansımasına bakarak, tüm bu olanların nerede başlayıp, nasıl bu hale geldiğini, sayıklar gibi tek tek anlatır.

amator-1979-kieslowski-inceleme-sinemadan-sevgilerle-6

Kaynaklar:

Parvulescu, C. (2015). Orphans of the East: Postwar Eastern European Cinema and the Revolutionary Subject. Bloomington: Indiana University Press.

https://gurkankilicaslan.com/amator-krzysztof-kieslowski-1979/

https://www.volkandurmaz.com/sinemayazilari/kamera-ve-saplanti/

https://www.bakiniz.com/amator-1979-krzysztof-kieslowski/

https://sonsuzlukvebirfilm.wordpress.com/2015/06/05/amatorcamera-buff/

https://www.tsa.org.tr/tr/yazi/yazidetay/493/krzysztof-kie�lowski—izleyicinin-yasami-bir-kez-daha-gozden-gecirmesini-amacliyorum-

Yorum yapın